انحصار وراثت و تقسیم ارث : مراحل + مدت زمان + هزینه [1404]

انحصار وراثت چیست؟

انحصار وراثت معمولا زمانی انجام می گیرد که موت حقیقی و یا فرضی فرد متوفی تایید شود و وارث زمان فوت نیز مشخص شوند. در این مرحله ذینفعان که طلبکاران متوفی را نیز در بر می گیرد، می توانند حصر وراثت را از مرجع شورای حل اختلاف با دادن داخواست، درخواست نمایند. این مرجع به بررسی اطلاعات افرادی می پردازد که خود را وارث و یا ذینفع متوفی معرفی کرده اند. قواعد و مقررات تقسیم ارث وراث متوفی متفاوت است. برای مثال سهم الارث مرد و زن با یکدیگر تفاوت دارد. همچنین مرد مجرد با مرد متاهل نیز تفاوتی نسبت به یکدیگر دارند. با توجه به همین توضیح نیاز است که قواعد کلی حصر وراثت را بدانید و یا انجام فرایند پرونده را به وکیل واگذار کنید. در ذیل راهنمای جامعی از مسائل تقسیم ارث از زبان وکیل انحصار وراثت آورده شده است، با مطالعه این مطالب بسیاری از سوالات شما پاسخ داده خواهد شد. با ما همراه باشید.

توجه داشته باشید که در گواهی انحصار وراثت فقط اسامی وراث قانونی متوفی زمان فوت او – هر چند یکی از وراث بعد از او فوت کند – به علاوه میزان سهم آنها از ماترک متوفی بدون اینکه مشخصات و لیست اموال شخص فوت شده در گواهی مشخص شود.

قانون انحصار وراثت در سال 1404

قانون انحصار وراثت در سال 1401 با سال 1404 تفاوت چندانی ندارد. به مرور برخی قوانین میپردازیم:

قانون تصدیق مصوب 1309:
فصل دهم قانون امور حسبی مصوب 1319:
بند ث ماده 9 قانون شورای حل اختلاف مصوب 1394:
هرکس که فوت می‎‌کند میبایستی اولاً ورثه و ثانیاً میزان سهم الارث آن‌ها مشخص شود. به این گواهی که مشتمل بر مشخصات وراث و سهم الارث آن‌ها است گواهی انحصار ورثه می‌گویند.

ورثه چه کسانی هستند؟
مطابق قوانین کشور اولاً اقلیت‌های مذهبی به رسمیت شناخته شده در قانون اساسی در تقسیم سهم الارث و تعیین ورثه مطابق مقررات خود عمل می‌کنند.

برای ایرانیان شیعه قانون 3 طبقه مشخص کرده است که طبقه اول نسبت به طبقه دوم اولویت دارد و همینطور طبقه دوم نسبت به طبقه سوم.

بنابراین به غیر از زن و شوهر که همیشه ارث می‌برند برای اقوام نسبی تا وقتی که حتی یک نفر از طبقه بالاتر باقی باشد، نوبت به وراث طبقه بعد نخواهد رسید. میزان سهم الارث را هم قانون مشخص کرده است.

نکته دیگر اینکه هر طبقه درجه هم دارد به عنوان مثال طبق اول شامل پدر و مادر و فرزندان به علاوه همسر است اینها درجه اول از طبقه اول هستند حالا نوه درجه دوم از طبقه اول است و مثلا برادر زاده و خواهر زاده ردیف ردیف دوم طبقه دوم هستند

آثار داشتن گواهی انحصار وراثت چیست؟
گواهی از سوی شورای حل اختلاف آخرین محل اقامت شخص متوفی صادر می‌شود و بر اساس آن میزان سهم‌الارث ورثه و نام آنها تعیین می‌شود.

هر شخص ذی‌نفعی از جمله ورثه، برای اقدامات حقوقی و قانونی مربوط به اموال متوفی باید گواهی مذکور را ارائه کند. به طور کلی بدون گواهی، تقسیم و انتقال ترکه امکان‌پذیر نخواهد بود. و همه ادارات دولتی و غیر دولتی وراث را از روی گواهی مذکور شناخته میشوند.

در سال ۱۳۹۹ بخشنامه‌ای توسط وزارت دادگستری صادر شد که بر طبق آن اگر یک نفر بیشتر از ۵۰۰ میلیون ریال اموال داشته باشد، بعد از فوت وی باید گواهی نامحدود صادر شود و آگهی آن نیز در روزنامه منتشر گردد.

در گذشته برای صدور گواهی انحصار وراثت نامحدود، دارایی تا ۳۰ میلیون ریال بود که در حال حاضر به ۵۰ میلیون تومان افزایش یافته است.

از سوی دیگر، اگر اموال متوفی کمتر از این مقدار باشد، گواهی حصر وراثت محدود توسط شورای حل اختلاف صادر می‌شود و نیازی به نشر آگهی نخواهد بود. به همین دلیل مدت زمان دریافت گواهی حصر وراثت محدود کوتاه‌تر از انحصار ورثه نامحدود است و در ۳ تا ۷ روز صادر می‌شود.

گواهی انحصار وراثت محدود یا نامحدود صادر می‌شود.

 

اگر متوفی اموالی داشته باشد که ارزش آنها بیش از پنجاه میلیون تومان است برای وی گواهی نامحدود صادر می‌شود که برای فروش مال موروثی باید این گواهی را ارائه کرد. اما اگر مالی وجود نداشته باشد، گواهی محدود صادر می‌شود. مثل موردی که متوفی ارثی باقی نگداشته ولی دارای حقوق ماهیانه بوده است. اموال میتواند وجه نقد در بانک ، ارز و طلا در صندوق امانات بانک ، سهام شرکت ها ، اوراق قرضه ، بیمه عمر ، ملک ، ارث، اوال مشاع و وسیله نقلیه باشد و حتی اموال منقول مثل اثاث خانه یا لوازم کار ، زیورآلات و غیره

به طور کلی این دو نوع گواهی صرفا از نظر مدت زمان صدور با هم تفاوت دارند. زیرا صدور گواهی نامحدود به انتشار آگهی نیاز دارد که تا یک ماه طول می‌کشد اما گواهی محدود سریع‌تر صادر می‌شود.

به طور مثال:
اگر شما اعلام کنید که شخص فوت شده اموالی بالای ارزش پنجاه میلیون تومان دارد بایستی گواهی نامحدود اخذ نمایید، در غیر اینصورت گواهی حصر وراثت محدود اخذ می‌شود. این مبلغ پنجاه میلیون تومان بر طبق بخشنامه وزارت دادگستری است. در واقع جدیدترین شرایط انحصار وراثت سال 1401 است.

مراحل انحصار وراثت

مراحل انحصار وراثت و مراحل تقسیم ارث به شرح زیر است:

1. جمع‌ آوری و تکمیل مدارک
2. اگر تاریخ فوت فرد فوت شده قبل سال 1395 باشد دادن اظهار نامه مالیات بر ارث قبل از دادخواست الزامی است.
3. رجوع به دفتر خدمات قضایی یا مراجعه به وکیل دادگستری( انجام همه مراحل انحصار بدون حضور وراث با وکیل است)
4. ثبت نام در سامانه ثنا
5. ارائه دادخواست مبنی بر درخواست صدور گواهی حصر وراثت
6. رجوع به شورای حل اختلاف و رفع نواقص احتمالی پرونده
7. انتشار آگهی (برای گواهی  نامحدود)
8. صدور گواهی در 7 الی 10 روز برای گواهی محدود و در حدود 40 روز برای گواهی نامحدود

مدارک لازم برای گرفتن انحصار وراثت چیست؟

• گواهی فوت متوفی
• شناسنامه و کارت ملی ورثه
• شناسنامه متوفی
• سند ازدواج
• استشهادیه (تهیه شده در دفتر اسنادرسمی شامل شهادت 3 نفر)
• وصیت نامه رسمی در صورت بودن
• گواهی تسلیم اظهارنامه مالیاتی برای متوفیان قبل از سال ۹۵ که تا کنون از سوی ورثه آن‌ها اقدامی صورت نگرفته است. حتی وراث فوت شدگان قبل از سال 95 هم اگر بخواهند انحصار ورثه محدود بگیرند نیاز به گواهی تسلیم اظهارنامه مالیات بر ارث دارند.
• ثبت دادخواست انحصار وراثت

ممکن است که پرسیده شود بعضی از وراث همکاری نمی‌کنند و یا در خارج از کشور هستند و … . نگران نباشید در صورت ناقص بودن شناسنامه و کارت ملی ایشان و یا حتی نداشتن گواهی فوت، موضوع را به شورای حل اختلاف مربوطه توضیح دهید، رویه در صورت ناقص بودن مدارک، استعلام از اداره ثبت احوال است. ضمنا اقدام یکی از وراث یا هر ذینفع دیگری برای اخذ گواهی برای دیگران هم کافی است.